Developed by JoomVision.com

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów
Publicystyka Kielecki scyzoryk

Kielecki scyzoryk

ScyzorykPowszechnie wiadomo, że mieszkańców Kielc i województwa świętokrzyskiego zwykło się nazywać "scyzorykami". Zapewne nawet sami zainteresowani nie znają historii swojego przydomku, choć już w 1911 roku padło to określenie w inwentarzu muzeum Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Określenie nie jest więc nowe, ale obecnie cieszy się większą popularnością za sprawą znanego kieleckiego rapera "Liroya", który śpiewał: "Scyzoryk, Scyzoryk - tak na mnie wołają".

Tego typu określenia mają swoje źródło w swoistych zdarzeniach, opowieściach, które wywołują  wyobrażenia zbiorowe, a ich ocena pada ze strony obserwatorów, sąsiadów. Na tej podstawie możemy więc  stwierdzić, że sam przydomek zawdzięczamy sąsiednim regionom, a mieszkańcy świętokrzyskiego odpowiadają za czyn, który pobudził ów przydomek do życia. Jaki to czyn? Zacznijmy dochodzenie.
 
Chociaż dobrze nam znany kieszonkowy nóż - scyzoryk został opatentowany przez Szwajcarów w 1897 roku, to jednak sama nazwa "scyzoryk" pojawia się już wcześniej w "Panu Tadeuszu", kiedy to Adam Mickiewicz włożył w usta Gerwazego słowa chwalące rapier, czyli broń nieskładaną, tym bardziej nie noszoną w kieszeni.
 
"...Był to rapier sążnistej długości, szeroki
Na całą piędź, a sieczny na obadwa boki.
Widocznie miecz teutoński, z norymberskiej stali
Ukuty; wszyscy milcząc na broń poglądali.
Kto ją podniósł? nie widać, lecz zaraz zgadniono:
"To Scyzoryk! Niech żyje Scyzoryk! - krzykniono -
Wiwat Scyzoryk, klejnot Rębajłów zaścianku!
Wiwat Rębajło, Szczerbiec, Półkozic, Mopanku!"
...
Wnet Gerwazy (to on był) przez tłum się przecisnął
Na środek izby, wkoło Scyzorykiem błysnął,
Potem, w dół chyląc ostrze na znak powitania
Przed Maćkiem, rzekł: "Rózeczce Scyzoryk się kłania."
 
                                           A. Mickiewicz, "Pan Tadeusz"
 
Przy tej okazji może paść podejrzenie, że "scyzoryka" zawdzięczamy temu, iż w naszym regionie produkowano niegdyś broń białą i to w wielu miejscach. Punktem wyjścia mógł być zlokalizowany w naszym rejonie w tamtych czasach Staropolski Okręg Przemysłowy, gdzie w piecach hutniczych wytapiano żelazo i w okolicy rozwinęło się przetwórstwo metalu, w tym produkcja broni. Także po latach nasza dawna Huta "Ludwików" (późniejsze Kieleckie Zakłady Wyrobów Metalowych Polmo SHL) w produkcji miała również elementy wyposażenia wojskowego, także szable.
 
Warto jeszcze przypomnieć powstałą w 1760 roku firmę "Gerlach" w Drzewicy, która historycznie znajdowała się wtedy na ziemi sandomierskiej (Małopolska) i zajmowała się produkcją cenionych w Polsce i za granicą sztućców oraz noży kuchennych.
 
A bardziej współcześnie - po II wojnie światowej prawie każdy mężczyzna nosił w kieszeni scyzoryk, była to pewnego rodzaju "praktyczna moda" w naszym regionie, jak twierdzili sąsiedzi. No i często dochodziło do bójek z nożem w roli głównej, ale pod tym względem chyba się nie wyróżnialiśmy spośród innych województw.
 
Jak widać jest wiele poszlak, żadnego dowodu, który mógłby doprowadzić do jednoznacznej odpowiedzi na pytanie skąd wzięła się nazwa kielecki scyzoryk?
 
Na koniec informacje chyba pokrzepiające kieleckich scyzoryków. Pomimo iż scyzoryk kojarzy się z kieszonkowym nożem ze składaną głownią, popularnie zwaną ostrzem, czyli czymś niezbyt przyjemnym, to nazywanie mieszkańców Kielc i okolic "scyzorykami" nie budzi negatywnych skojarzeń, jest to raczej znak rozpoznawczy. Doskonałym przykładem  jest fakt, który miał miejsce w 1999 roku, kiedy to w Sejmie zapadały  decyzje o podziale administracyjnym Polski. O mały włos nie byłoby dziś naszego regionu na mapie, ale udało się. Wtedy nasi parlamentarzyści rozdali kolegom scyzoryki, na których widniały napisy: po jednej stronie "Województwo Świętokrzyskie", po drugiej zaś – "Jestem scyzorykiem".
 
I jeszcze jedno: istnieje określenie "szwajcarski scyzoryk", które jest synonimem wielozadaniowego i niezawodnego narzędzia, więc może coś ma z nim wspólnego "kielecki scyzoryk", odnoszący się do mieszkających na omawianym terenie ludzi? Byłoby miło, ale to moje zdanie, kieleckiego scyzoryka.
 
Opracowano na podstawie:
S. Kowalczewski, "Góry Świętokrzyskie. Przewodnik turystyczny", Sport i Turystyka, Warszawa 1964
www.gerlach.pl
www.wici.info
 

Prawa autorskie

Logo serwisuWszelkie prawa do zamieszczanych w serwisie zdjęć i tekstów należą do ich autorów. Wykorzystanie do celów druku i kopiowanie na inne strony internetowe zdjęć i tekstów zamieszczonych w serwisie możliwe jest jedynie po otrzymaniu pisemnej zgody autora.

Kontakt z serwisem

Chcesz skontaktować się z autorem tekstu, masz swoją ciekawą propozycję, która może wzbogacić serwis swietokrzyskie.org.pl lub zauważyłeś gdzieś błąd w tekście? Daj nam o tym znać. Na Wasze maile postaramy się odpowiedzieć jak to tylko będzie możliwe, jednak w terminie nie dłuższym niż 24 godziny.

kontakt@swietokrzyskie.org.pl

Jesteś w: Start Publicystyka Kielecki scyzoryk