Developed by JoomVision.com

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów
Publicystyka Codzienność naszych przodków

Codzienność naszych przodków

Rynek w Kielcach przed laty„Idzie się, idzie!” - tak pokrzykiwali późną porą przechodnie przemykając ciemnymi uliczkami miasta kilka stuleci temu. Na wszelki wypadek - by nie dostać po głowie zawartością „nocnego naczynia”, wylewaną z okna wprost do rynsztoku. Być może to tylko anegdota, jednakże jest w tym pewnie ziarnko prawdy, biorąc pod uwagę, że kanalizację i wodociągi w większości naszych miast i miasteczek budowano dopiero niecałe sto lat temu.

Ludziom przyzwyczajonym do dzisiejszych standardów czystości, wygląd (a szczególnie zapach) miasta z wieku XVIII czy XIX na pewno pozostawił by wiele do życzenia. Szczególnie mniej zamożnych dzielnic. Pół biedy jeszcze, gdy przepływała tam rzeka lub chociażby jakiś strumyk, gdzie można było jakoś odprowadzić miejskie nieczystości. Domowe ścieki wylewano po prostu na ulicę. Przyznać jednak trzeba, że władze miejskie często robiły, co mogły, by utrzymać względną czystość, np. w Kielcach w 1759 r. zakazano wyrzucać z domu wszelkie śmiecie i inne „sterkoryzacje”, by zapobiec „fetorom i błotom”. Całą sprawę pogarszał jeszcze fakt, że w obrębie miast hodowano domowe zwierzęta - świnie, kozy czy gęsi dodatkowo zanieczyszczały drogi i place.

W większości miast i miasteczek dom mieszczański, przeważnie drewniany, wyglądał skromnie. Była to połączona ze stajnią jednym dachem chałupa złożona z sieni, sionki, izby, izdebki, piekarni z przybudówką na górze. Były oczywiście wyjątki - gmachy zamieszkiwane przez przedstawicieli zamożnego patrycjatu, szlachty czy bogatych kupców. Pod koniec XVIII stulecia w Kielcach na ponad 250 budynków mieszkalnych zaledwie 6 było murowanych. Stan ten zaczął się zmieniać po pamiętnym pożarze z 1800 roku, kiedy to ogień strawił większą część drewnianej zabudowy miasta. Odtąd w krajobrazie Kielc pojawiały się murowane gmachy. „Miasto Kielce przed 10 laty za rządu rakuskiego ze szczętem ogniem spłonione, porządniejsze i czyściejsze z popiołów swoich powstało (…). Ratusz stoi dotąd zburzony. Domki o jednym piętrze, wszystkie murowane, białe, czyste, osadzone drzewami” - zanotował Julian Ursyn Niemcewicz w 1811 roku. XVIII-wieczny wygląd dzisiejszej stolicy regionu opisuje Jan Główka: „domy mieszkalne w większości były parterowe, dwu- lub trzytraktowe. We wnętrzach wydzielone były: sień, komora, izba, „izbetka”, kuchnia i pomieszczenia gospodarcze. Ich stan techniczny i wygląd był zróżnicowany, ale generalnie zapewne pozostawiał wiele do życzenia, skoro domostwa i ich wyposażenie często opisywano jako „zdezelowane”, szyby częściowo były potłuczone, a dach jednego z nich był nawet „jak przetak” dziurawy. Obok domów funkcjonowały zabudowania gospodarcze o różnym przeznaczeniu. Mieściły się w nich stajnie, szopy, browary, gorzelnie, również na ogół wymagające remontów lub napraw. Na niektórych podwórzach znajdowały się studnie”.

Wyposażenie wnętrz było również skromne, choć u bogatszych rodzin spotykało się oczywiście lepsze umeblowanie. Składało się ono głównie z ławy, stołu, skrzyni oraz kaflowego pieca. „Stoły były przeważnie prostokątne, rzadziej okrągłe. Opierały się na krzyżakach lub nogach. Niekiedy pomalowane były farbą na kolor zielony lub niebieski. Stołki były przeważnie prostej stolarskiej lub domowej roboty. Zdarzały się jednak również i bardziej ozdobne zydle z poręczami. Ławy były proste, zbite ze zwykłych desek, mogły jednak mieć poręcze. Służyły zarówno do siedzenia, jak i do spania. Skrzynie zbite były przeważnie z desek, zdarzały się też wykonane przez stolarzy, malowane, z ozdobami, zamykane na zamek albo na kłódkę” - pisał z kolei o wnętrzach polskich domostw świetny znawca tematu, Bohdan Baranowski.

Na ścianach wieszano drewniane półki na kuchenne naczynia. Nie w każdym domu spotykało się szafy, były one przeważnie proste, zbite z desek, ale zdarzały się i te bardziej ozdobne. W domach średniozamożnych mieszczan, aż niemal do połowy XVIII w., nie były liczne łóżka. Dopiero nieco później spotykamy się z nimi znacznie częściej. Przeważnie były zbite ze zwykłych desek i wyłożone słomą lub sianem, które przykrywano prześcieradłem. W domach biedoty miejskiej wyposażenie wnętrz było jeszcze uboższe. Składało się ono z prostych ław i stołków lub nawet zwykłych pieńków. W mieszczańskim domu ważną rolę odgrywał piec do pieczenia chleba oraz kuchnia do gotowania, zbudowane z kamienia i gliny. Obok pieca chlebowego był również piec do ogrzewania, z tzw. zapieckiem, gdzie zwykle sypiali niektórzy członkowie rodziny.

Mieszczanin kieleckiJak ubierali się dawni mieszczanie? Zdaniem Bohdana Baranowskiego, ubiór biedoty mieszczańskiej nie odbiegał od odzieży chłopskiej. Była ona szyta głównie we własnym gospodarstwie z płótna lnianego lub konopnego. Latem noszono przeważnie płócienne portki i takież płócienne koszule. Zimą na płócienne portki wkładano grubsze wełniane, a na koszulę lniany lub wełniany kaftan. Dłuższym odzieniem był żupan albo sukmana, na którą niekiedy nakładano jeszcze kożuch. Bogatsi mieszczanie naśladowali strój szlachecki, szczególnie od święta. Podstawą jego był żupan i noszony na nim kontusz. Były one szyte z materiałów wełnianych, choć były i takie ze zwykłego płótna. Pod żupanem noszono lnianą koszulę. Latem używano do tego stroju płóciennych farbowanych portek, na które zimą wkładano jeszcze drugie wełniane. W „Pamiętniku Sandomierskim” za rok 1829 znajdujemy opis ubioru kielczan z tego okresu: „Ubiór dawniejszego obywatela kieleckiego kapota granatowa lub innego koloru, długa z guzikami metalowemi i pas na niej, kamizela sukienna krakowskiem krojem i chustka biała  ana szyi długo zawiązana. Czapka na powszedni dzień z czarnym, na święto siwym baranem. Kobiety futerka krótkie, majętniejsze materią, uboższe kamlotem lub barakanem pokryte, nosiły. Chustka biała, mocno krochmalna, raz się tylko wiązać, czyli układać zwykła; na noc zdejmuje się jak czapka, na dzień znowuż się wkłada, a nie wiąże, tak że od prania do prania jednę formę zachowuje (...) Mało tu już widać dawnych ubiorów i zwyczajów między rodowitemi kielczanami. Jednę tylko pobożność zatrzymali po przodkach swoich”.

Nakrycia głowy stanowiły przeważnie czapki. Zimą były to wysokie czapy baranie, w innych porach roku - czapki sukienne. W okresie upałów noszono także słomiane kapelusze. Mieszczanie, w odróżnieniu od szlachty, nie mieli prawa nosić szabli. Chętnie natomiast paradowano z laskami, bogatsi obywatele sprawiali sobie modne laski trzcinowe zakończone metalową lub srebrną gałką. W XIX stuleciu wydawano na nie poważne sumy, by móc zaimponować swym sąsiadom.

W tamtych czasach nie przejmowano się zbytnio higieną osobistą. Nie stała ona wówczas na wysokim poziomie, nawet w szlacheckich rezydencjach czy na królewskich dworach zachodniej Europy. Cóż więc wymagać od mieszkańców małego polskiego miasteczka. „Myto się bardzo niereguralnie. Szeroko rozpowszechnione przysłowie głosiło, że ‘od częstego mycia zmywa się uroda’. Niekiedy mycie polegało tylko na powierzchownym opłukaniu rąk i twarzy. Większe mycie odbywało się co tydzień lub nawet co kilka tygodni” - pisał Bohdan Baranowski. Rzadko się także kąpano. Istniejące w wielu miastach łaźnie były przeważnie likwidowane już w XVII stuleciu, co wiązało się ze względami sanitarnymi, i obawą przed rozszerzaniem się chorób wenerycznych. Panowało także przekonanie, że łaźnie są siedliskami rozpusty, a sama kąpiel jest sprzeczna z zasadami chrześcijańskiego życia. Jak twierdził Jan Pazdur, jeszcze w XVI wieku kielecka łaźnia była chętnie odwiedzana przez mieszczan, jednakże z czasem „zaufanie do parowych kąpieli maleje, wskutek czego instytucja służy głównie wygodzie dworu towarzyszącego biskupom w czasie pobytu w Kielcach”. Można więc przypuszczać, że mieszczanie kąpali się zaledwie kilka razy do roku. Tego rodzaju „większego mycia” dokonywano przeważnie w cebrzyku, do którego wlewano gorącą wodę. Mydło także długo nie było u nas rozpowszechnione.

Chmielnik sprzed latRzadko zmieniano bieliznę. W tej samej zresztą chodzono w dzień, a spano nocą. W tych warunkach wiele osób, pochodzących z różnych warstw społecznych, miało wszy odzieżowe, które były przenosicielami różnych chorób. Niestety, aż do XIX wieku nie kojarzono czystości ze zdrowiem, a brudu z zakażeniami. Symbolem braku higieny był wówczas kołtun, uznany za „polską chorobę” i nazywany często „warkoczem znad Wisły”. Powszechnie uważano, że kołtuna nie wolno obcinać, gdyż spowodować to może poważne następstwa, na przykład utratę wzroku lub inne poważne dolegliwości. Bogatych mieszczan stać było jednakże na utrzymywanie większej higieny osobistej i ogólnego „ochędóstwa”, a więc porządku w domu, czystości bielizny własnej i stołowej.

Sam dom mieszczański nie miał zresztą wówczas odpowiednich warunków do zachowania higieny. Chociaż ściany bielono przeważnie dwa razy do roku, a sufity i podłogi szorowano wiechciami zanurzonymi w ukropie, w domu często spotykano karaluchów i pchły. Roznosicielami wielu chorób były także szczury, a wspomniane wyżej hodowanie w obrębie miasta drobnych zwierząt gospodarskich powodowało rozpowszechnianie się różnego rodzaju chorób odzwierzęcych. Dodajmy do tego jeszcze picie wody pochodzącej ze zbyt płytkich studzien lub nawet sadzawek… Cieszmy się więc z dobrodziejstw współczesności.

Prawa autorskie

Logo serwisuWszelkie prawa do zamieszczanych w serwisie zdjęć i tekstów należą do ich autorów. Wykorzystanie do celów druku i kopiowanie na inne strony internetowe zdjęć i tekstów zamieszczonych w serwisie możliwe jest jedynie po otrzymaniu pisemnej zgody autora.

Kontakt z serwisem

Chcesz skontaktować się z autorem tekstu, masz swoją ciekawą propozycję, która może wzbogacić serwis swietokrzyskie.org.pl lub zauważyłeś gdzieś błąd w tekście? Daj nam o tym znać. Na Wasze maile postaramy się odpowiedzieć jak to tylko będzie możliwe, jednak w terminie nie dłuższym niż 24 godziny.

kontakt@swietokrzyskie.org.pl

Jesteś w: Start Publicystyka Codzienność naszych przodków