serwis internetowy dla turystów

Stefan Żeromski

Poprawiony: środa, 13 kwietnia 2011 10:41 Wpisany przez Krzysztof Żołądek wtorek, 30 listopada 2010 18:59

Stefan Żeromski (ur. 14 października 1864 r. w Strawczynie koło Kielc, zm. 20 listopada 1925 r. w Warszawie) – polski prozaik, publicysta, dramaturg, nazwany często "sumieniem polskiej literatury". W swojej twórczości posługiwał się często pseudonimami, m.in. Maurycy Zych.
Pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej herbu Jelita. Rodzina Żeromskiego przybyła na kielecczyznę w II połowie XVIII wieku. Jego ojciec, Wincenty Żeromski, wspierał Polaków walczących w powstaniu styczniowym. Jednak po upadku powstania na skutek represji rosyjskich ojciec utracił majątek i aby utrzymać rodzinę został dzierżawcą folwarków. W roku 1879 Żeromski stracił matkę, a ojciec pisarza zmarł w 1883 r.
W Strawczynie, gdzie się urodził, na plebanii zachowała się stara księga metrykalna z zapisem urodzin przyszłego pisarza. Jednak Żeromski wychował się głównie w Ciekotach w Górach Świętokrzyskich.
W roku 1873 dziewięcioletni wówczas Stefan trafił na rok do szkoły początkowej w Psarach. Rok później rozpoczął naukę w Męskim Gimnazjum Rządowym w Kielcach. Z tego okresu pochodzą jego pierwsze próby literackie – wiersze, dramaty i przekłady z literatury rosyjskiej. Zadebiutował w 1882 w numerze 27 "Tygodnika Mód i Powieści" przekładem wiersza Lermontowa i w "Przyjacielu Dzieci" wierszem "Piosenka rolnika". Trudności finansowe rodziny Żeromskich i początki gruźlicy spowodowały, że gimnazjum ukończył w 1886 roku bez uzyskania matury. W tym samym roku rozpoczął studia w Instytucie Weterynarii w Warszawie, gdyż uczelnia ta nie wymagała matury. Tam zetknął się z ruchem socjalistycznym. Działał m.in. w tajnej akcji oświatowej wśród rzemieślników i robotników. W 1889 zmuszony został zarzucić studia z powodów finansowych. Zaczął pracować jako guwerner w domach ziemiańskich m.in. w Łysowie (obecnie gmina Przesmyki koło Siedlec), oraz Nałęczowie. Od 1889 jego utwory ukazywały się na łamach Tygodnika Powszechnego. W 1892 przebywał krótko w Zurychu, Wiedniu, Pradze i Krakowie. Jesienią tego roku ożenił się z Oktawią z Radziwiłłowiczów Rodkiewiczową, którą poznał podczas pobytu w Nałęczowie. W tym samym roku wyjechał z żoną i jej córeczką z pierwszego małżeństwa do Szwajcarii, gdzie pracował jako bibliotekarz w Muzeum Narodowym Polskim w Raperswilu. Tam powstawały m.in. "Syzyfowe prace". W Szwajcarii zetknął się m.in. z Gabrielem Narutowiczem, Edwardem Abramowskim. W latach 1895 i 1898 ukazały się zbiory opowiadań Żeromskiego. W 1922 ukazała się powieść "Wiatr od morza", za którą otrzymał państwową nagrodę literacką, a w 1924 powieść "Przedwiośnie". Wśród ważniejszych powieści i dzieł Żeromskiego uznaje się m.in. "Doktor Piotr", "Echa leśne", "Ludzie bezdomni", "Popioły", "Przedwiośnie", "Puszcza Jodłowa", "Rozdzióbią nas kruki, wrony", "Syzyfowe prace" i "Wierna rzeka".
Często Żeromski opisywał sytuacje, których był świadkiem osadzając realia powieści w znanych sobie miejscach. W "Syzyfowych pracach" pod postacią Marcina Borowicza ukrył siebie, a pod nazwą książkowej miejscowości Gawronki ukryte są jego rodzinne Ciekoty. Swój ostatni utwór "Puszcza Jodłowa" napisał podczas pobytu na Zamku Królewskim w Warszawie. Rozpoczął go słowami, które można by śmiało nazwać mottem całej twórczości: "W uszach moich trwa szum twój, lesie dzieciństwa i młodości - choć tyle już lat nie dano mi go słyszeć na jawie...".
Żeromski zmarł 14 października 1925 r. na serce. Został pochowany na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie. W 1928 r. otwarto w Nałęczowie poświęcone pisarzowi muzeum. W Kielcach znajduje się Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego.