Developed by JoomVision.com

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów
Legendy i zwyczaje Zwyczaje i tradycje Przygotowania do Bożego Narodzenia

Przygotowania do Bożego Narodzenia

Szopka bożonarodzeniowaBoże Narodzenie to najbardziej uroczyste święta w naszej tradycji, dlatego też jest to szczególny czas dla wszystkich ludzi. To święta, na które czekamy z utęsknieniem, i do których przygotowujemy się długo i starannie. Bowiem od dawien dawna w domach odbywa się przygotowywanie prezentów, potraw i wielkie sprzątanie. To także czas skupienia, refleksji i radości z narodzenia Jezusa Chrystusa. Jak przygotowania do świąt wyglądały kiedyś, a jak wyglądają dziś i ile z tradycji bożonarodzeniowych przetrwało?

Zakupy i przygotowania do świąt

Zakupy trzeba zacząć jak najwcześniej, ponieważ im bliżej Wigilii, tym sklepy są bardziej zatłoczone. Warto też przeanalizować, co chcemy kupić i wstępnie obliczyć koszty, tak abyśmy nie byli niemiło zaskoczeni przy kasie. Grudzień to miesiąc zwiększonych wydatków, dlatego dobrze jest rozłożyć zakupy w czasie, wszak prezenty można kupić już w listopadzie.

Często  najwięcej problemów paniom domu przysparza ułożenie świątecznego menu i ugotowanie posiłków. Jeśli nad serwowanymi daniami zastanowimy się odpowiednio wcześniej, będziemy mogli kupić część potrzebnych artykułów, które mają dłuższy termin przydatności do spożycia. Idealnie jest, gdy mamy kogoś do pomocy. Jedna osoba jedzie po zakupy, druga w tym czasie np. może umyć okna. Generalne sprzątanie domu przed świętami jest standardem od zawsze. Pan Piotr, mój sąsiad, nie odkłada sprzątania na ostatnią chwilę. – Moi rodzice wyznają zasadę, że dom na święta musi błyszczeć, ale na szczęście tę część świątecznych przygotowań mam już za sobą – dodaje z radością.

– Kiedyś każda gospodyni starała się jak najlepiej przygotować swoją chałupę do świąt. W dawnych czasach ludzie żyli w niewielkich skupiskach, gdzie presja społeczna była wysoka i inne niż dziś były przywiązania do pewnych tradycji czy zwyczajów. Dlatego też każda gospodyni, będąc niejako pod pewnym naciskiem, starała się wypaść jak najlepiej. Samo sprzątanie rozpoczynało się kilka tygodni przed świętami, pracy było więcej niż dziś. Nie było nowoczesnych środków chemicznych czy detergentów, a podłogi drewniane były szorowane wodą, piaskiem i szczotką. Słoma czy siano były nie tylko rozkładane pod obrusem na wigilijnym stole, ale też były rozścielane na podłogach. Podłoga pod spodem musiała więc być czysta, a słoma świeża. To samo tyczyło się okien – mówi Małgorzata Imiołek, etnograf z Muzeum Wsi Kieleckiej.

Logistyka i świąteczne drzewko

Dobrym pomysłem jest podział obowiązków. Przy kupnie choinki wystarczy jedna osoba, jednak w ubieranie drzewka warto zaangażować całą rodzinę. W wielu domach zielone drzewko stroi się już na kilka dni prze Bożym Narodzeniem, ale zgodnie z tradycją choinka powinna być ubierana w dzień samej Wigilii. Jeśli drzewko jest sztuczne, to wystarczy je tylko wstawić w stojak i rozłożyć gałązki. Jeśli w domu chcemy mieć żywą i pachnącą choinkę musimy się o nią postarać nieco wcześniej, by nie biegać za drzewkiem, kiedy karp będzie już „skwierczał” na patelni.

A jak było dawniej? Przy okazji świąt głównym przybraniem były zielone gałęzie. – W naszym klimacie i w tym okresie siłą rzeczy były to gałęzie drzew iglastych – świerkowe, jodłowe. U nas takim zamiennikiem choinki była twz. podłaźniczka. Był to czubek choinki, albo same tylko jej gałęzie, zwisające u powały czyli pod sufitem. Były ozdobione, ale nie tak jak współcześnie. Ozdoby były wówczas naturalne - wieszano jabłka, orzechy (często też zawijano je w kolorowe papierki lub malowano) – opowiada Małgorzata Imiołek. Innymi ozdobami, bardzo polskimi zresztą, bo nie występującymi w innych krajach, były robione z opłatków tzw. światy. – Przybierały kształty gwiazdek lub kul. W tym okresie ściany w domach także ozdobione były zielonymi gałązkami, choć pojawiały się tam też kolorowe wycinanki. Strojenie podłaźniczek rozpoczynało się w dniu św. Łucji – dodaje.

Choinka w dawnym niemieckim domuChoinka, która jest dla nas obecnie najważniejszym symbolem Świąt Bożego Narodzenia, na wsi polskiej pojawiła się dopiero w okresie międzywojennym. – Przynajmniej u nas, na kielecczyźnie. W ogóle choinka zapożyczona jest z tradycji niemieckiej do Polski trafiła pod koniec XVIII wieku. Głównie drzewka pojawiły się w miastach, czyli wówczas dużych skupiskach ludności pochodzenia niemieckiego – uzupełnia Imiołek.

Innym elementem świątecznego wystroju był snop zboża, postawiony najczęściej w kącie izby. Wszystko to miało wymiar symboliczny, bo miało odzwierciedlać dobre zbiory. Jabłka na podłaźniczce symbolizowały zdrowie i pomyślność, której też mieszkańcy życzyli sobie w święta na kolejny rok. Kolorowe łańcuchy pojawiły się nieco później. Podłaźniczki ozdabiały łańcuchy wykonane ze słomy i kolorowej bibuły. Wykonywano też tzw. pająki, czyli podwieszane pod pułapem konstrukcje w kształcie rombu, czy kwadratu sładające się ze słomek i przetykanych pomiędzy nimi fragmentów bibuły. Dziś moda na te naturalne ozdoby wraca, bo jeśli chodzi o estetykę, są to piękne ozdoby. Dodatkowo w zestawieniu z zieloną gałązką w świecie, który w ostatnim czasie namawia do ekologii jest jak najbardziej na miejscu.

Kuchnia - kuźnia świątecznych smaków

KutiaWażnym punktem przygotowań do Bożego Narodzenia jest kuchnia, w której tak jak przed laty szykowanych jest 12 potraw. Dawniej przygotowywane potrawy były równie pełne symboliki, co zawieszane w izbach świąteczne ozdoby. Do dziś mało kto chyba pamięta co ta symbolika przedstawiała i co poszczególne potrawy miały ukazywać. – Były na stołach potrawy przede wszystkim z mąki, z przeróżnych kasz, ze śledzi, bowiem na tradycyjnym wiejskim stole to była ryba najczęściej występująca. Mało kogo było wtedy stać na karpia, chyba że mowa o domach położonych przy stawach, łowiskach czy tego typu akwenach. Występowały więc śledzie pieczone, śledzie w marynacie. Z potraw przygotowywanych z mąki to kluski, pierogi – oczywiście z dodatkami, zwykle z grzybami, kaszą lub makiem – opowiada etnograf Małgorzata Imiołek. Wszystkie te składniki stanowiły jakiś symbol, głównie dobrego plonu i stanowiły nieodłączny element świątecznej uczty. Inna świąteczna potrawa, którą dziś mamy na każdym niemal stole - czyli wigilijny barszcz z uszkami, to też potrawa, której dawniej na stołach staropolskich nie było. – Zwłaszcza w regionie swiętokrzyskim barszcz był gotowany na grzybach i bardziej byśmy go dziś porównali z żurem. Co biedniejsze rodziny gotowały go też na suszu owocowym, głównie na suszonych jabłkach – głównie chodziło o ty, by była to zupa postna. Buraki, jako surowiec do barszczu pojawiły się w tradycji nieco później – dodaje Imiołek.

Nie możemy zapominać, że święta Bożego Narodzenia to czas przyjścia na świat Jezusa Chrystusa, dlatego obok niezliczonej ilości obowiązków trzeba również znaleźć czas na przygotowanie duchowe, w którym najlepiej pomaga adwent. W kościołach odbywają się roraty, czyli nabożeństwa szczególnie poświęcone Najświętszej Marii Pannie. Do konfesjonałów ustawiają się kolejki, ponieważ ludzie chcą przystąpić do spowiedzi.

Wigilia - czas świętowania

Wigilijny opłatekI takim sposobem zbliżamy się do Wigilii Bożego Narodzenia – najważniejszego świątecznego dnia. To czas, kiedy zapomina się o krzywdach, wybacza się ludzkie błędy i ułomności. W tym dniu nie ma kłótni, sporów, wszyscy starają się być wyrozumiali dla innych, uczynni, serdeczni, a przecież ten dzień dla każdej gospodyni jest bardziej niż zwykle dniem wytężonej pracy, której celem jest uroczyste podjęcie domowników przy suto zastawionym stole. Przygotowania do tej wyjątkowej wieczerzy, o której mówi się już kilka tygodni naprzód, rozpoczynają się parę dni wcześniej, kiedy to zarabia się pierniki, kupuje rybę. W przededniu Wigilii wypieka się świąteczne ciasta, takie jak: strucle z makiem, pierniki, ciasteczka, moczy się suszone grzyby i owoce, jedne posłużą jako farsz do pierogów, drugie na kompot. – W kuchni pomagają mi wnuczki, dzięki czemu czas szykowania potraw skraca się o połowę. A przecież pracy jest dużo, bo na naszym stole będzie tradycyjnie dwanaście potraw – podkreśla pani Maria. – Wszelkie przygotowania do świąt, łącznie z gotowaniem, musiały się dawniej zakończyć przed południem w Wigilię. Nie było tak jak dziś, że przychodząc z pracy w ostatnim momencie smażymy karpia czy siadamy do wigilijnego stołu. W tradycji ludowej, w dawniejszych czasach obowiązywały pewne normy nakazujące zakończenie przygotowań w określonym czasie – mówi Małgorzata Imiołek. Kiedy już potrawy są gotowe, rozpoczyna się szykowanie stołu. Żadna gospodyni nie mogła zapomnieć o wcześniejszym wypraniu obrusu, który na wigilijnym stole musiał być śnieżnobiały, bez załamań.

Drugą część wieczoru wigilijnego przeżywa się z radością, którą potęgują otrzymane prezenty. Warto o nich pomyśleć odpowiednio wcześniej, żeby zaoszczędzić sobie gorączkowego poszukiwaniu upominków dla najbliższych. Ewa Fałat odwiedza sklepy w poszukiwania prezentów na kilka tygodni przed świętami. – Chcę na spokojnie wybrać coś wyjątkowego. Wyznaję zasadę, że to nie musi być nic drogiego, ważne, żeby się spodobał i sprawił przyjemność – dodaje pani Ewa. – Dawniej nie było takiego zwyczaju, by obdarowywać się prezentami. Podarki nie leżały pod choinkami tak jak dziś, ale za to po świętach Bożego Narodzenia, gdy po wsiach wędrowały grupy kolędników, to jeśli w takej grupie znajdowały się dzieci, to wówczas otrzymywały one słodycze. To były jedyne podarki, jakie w tym okresie występowały w tradycji ludowej – dodaje Małgorzata Imiołek.

Przygotowanie do świąt Bożego Narodzenia to sprzed lat i to dzisiejsze nieco się różni. Jednak zarówno dawniej jak i dziś to czas, który zbliża nas do radosnego i rodzinnego oczekiwania na przyjście Jezusa Chrystusa. Prezenty, choinka, sprzątanie są równie ważne, ale pamiętajmy też o duchowym przeżywaniu świątecznego okresu. – Zostało chwalić Boga, że wiele z tej ludowej tradycji zostało w tym zabieganym świecie, gdzie komercja jest wszechwładna. Jeszcze w naszym rejonie geograficznym, na ziemi świętokrzyskiej, sporo tych tradycji przekazuje się z pokolenia na pokolenie. Jest to czas rodzinnego świętowania, wspólnego oczekiwania na ponowne przyjście na świat Jezusa Chrystusa – podsumowuje pani etnograf.

Prawa autorskie

Logo serwisuWszelkie prawa do zamieszczanych w serwisie zdjęć i tekstów należą do ich autorów. Wykorzystanie do celów druku i kopiowanie na inne strony internetowe zdjęć i tekstów zamieszczonych w serwisie możliwe jest jedynie po otrzymaniu pisemnej zgody autora.

Kontakt z serwisem

Chcesz skontaktować się z autorem tekstu, masz swoją ciekawą propozycję, która może wzbogacić serwis swietokrzyskie.org.pl lub zauważyłeś gdzieś błąd w tekście? Daj nam o tym znać. Na Wasze maile postaramy się odpowiedzieć jak to tylko będzie możliwe, jednak w terminie nie dłuższym niż 24 godziny.

kontakt@swietokrzyskie.org.pl

Jesteś w: Start Legendy i zwyczaje Zwyczaje i tradycje Przygotowania do Bożego Narodzenia